Пайдаланушыдан енгізу (input) және шығару (print)

Арифметикалық операторлар

• + – қосу (5 + 3 → 8)
• - – азайту (10 - 4 → 6)
• * – көбейту (3 * 4 → 12)
• / – бөлу, нәтиже float (10 / 3 → 3.333...)
• // – бүтін бөлу (10 // 3 → 3)
• % – қалдық табу (10 % 3 → 1)
• ** – дәрежеге шығару (2 ** 3 → 8)

Бөлу операторларының айырмашылығы

print(10 / 2)   # 5.0
print(7 / 2)    # 3.5
print(10 // 3)  # 3
print(-10 // 3) # -4 (төмен қарай дөңгелектейді)
print(10 % 3)   # 1
print(7 % 4)    # 3
print(8 % 2)    # 0

Дәрежеге шығару

print(2 ** 3)     # 8
print(5 ** 2)     # 25
print(9 ** 0.5)   # 3.0 (квадрат түбір)
print(27 ** (1/3))# 3.0 (куб түбір)

Операторлар басымдылығы (PEMDAS)

Ереже: Жақша → Дәреже → Көбейту/Бөлу → Қосу/Азайту (солдан оңға қарай)

print(2 + 3 * 4)        # 14 (3*4=12, +2=14)
print((2+3)*4)          # 20 (жақша әсер етеді)
print(2 ** 3 ** 2)      # 512 (оңнан солға: 3**2=9, 2**9=512)
print(10 - 5 + 2)       # 7 (солдан оңға)

Күрделі тапсырмалар (assignment operators)

x = 5
x += 3   # x = 8
x -= 2   # x = 6
x *= 4   # x = 24
x /= 3   # x = 8.0
x //= 2  # x = 4.0
x %= 3   # x = 1.0
x **= 2  # x = 1.0

math модулінің функциялары

import math
print(math.sqrt(25))      # 5.0 (квадрат түбір)
print(math.pow(2, 3))     # 8.0 (дәреже)
print(math.sin(math.pi/2)) # 1.0 (синус)
print(math.floor(3.9))    # 3 (төмен қарай дөңгелектеу)
print(math.ceil(3.1))     # 4 (жоғары қарай дөңгелектеу)
print(math.fabs(-5))      # 5.0 (модуль)
print(math.gcd(12, 18))   # 6 (ең үлкен ортақ бөлгіш)
print(math.factorial(5))  # 120 (факториал)

Мысалдар

# Квадрат теңдеудің түбірлері: ax² + bx + c = 0
a, b, c = 1, -3, 2
D = b**2 - 4*a*c
x1 = (-b + math.sqrt(D)) / (2*a)
x2 = (-b - math.sqrt(D)) / (2*a)
print(f"x1={x1}, x2={x2}")  # x1=2.0, x2=1.0

# Уақытты секундқа түрлендіру
saat, minut, sekund = 3, 45, 30
total = saat*3600 + minut*60 + sekund
print(total)  # 13530

Жиі кездесетін қателер

• Бүтін бөлу күткен нәтиже бермеуі мүмкін: 7 / 2 = 3.5, бірақ сіз 3 күтсеңіз, // қолданыңыз.
• Қалдық табуды теріс сандармен қолдану: -10 % 3 → 2 (күтпеген нәтиже).
• Дәреже басымдылығы: 2 ** 3 ** 2 = 512, (2**3)**2 = 64 емес.