Python-ға кіріспе

Айнымалы ұғымы

Айнымалы – компьютер жадындағы деректерді сақтайтын аталған ұяшық. Python тілінде айнымалыны жариялаудың қажеті жоқ, ол бірінші мән берілген кезде автоматты түрде жасалады.

x = 10          # x айнымалысында 10 саны сақталады
name = "Айжан"   # name айнымалысы мәтіндік жолды сақтайды

Python динамикалық типтеуді қолданады: бір айнымалы әртүрлі уақытта әртүрлі типтегі мәнді сақтай алады.

var = 5      # int
var = "Мәтін"  # str – бұл заңды, бірақ сақтықты қажет етеді

Айнымалы атауына қойылатын талаптар

• Әріптер (a-z, A-Z), сандар (0-9) және асты сызық (_) қолдануға болады.
• Саннан басталуға болмайды.
• Бос орындар болмайды (орнына _ қолданыңыз).
• Python кілт сөздерін (if, for, while, and, or, not, True, False, None т.б.) қолдануға болмайды.
• Үлкен және кіші әріптер ажыратылады: age және Age – әртүрлі айнымалылар.

Дұрыс атаулар: my_var, user2, _long_variable_name
Қате атаулар: 2var (саннан басталған), my-var (дефис), class (кілт сөз)

Негізгі деректер типтері

int – бүтін сандар

age = 19
negative = -5
big_number = 12345678901234567890
# Санды 2-лік, 8-лік, 16-лық жүйеде де жазуға болады:
bin_num = 0b1010   # 10
oct_num = 0o12     # 10
hex_num = 0xA      # 10

float – ондық сандар

pi = 3.14159
height = 170.5

Ескерту: float типі шектелген дәлдікке ие. Ақшамен жұмыс істегенде Decimal қолданыңыз:

from decimal import Decimal
print(Decimal('0.1') + Decimal('0.2'))   # 0.3

str – мәтіндік жолдар

single = 'Сәлем'
double = "Дүние"
multi = """Бұл көп жолды мәтін"""
print("Python" + " " + "тілі")   # Python тілі
print("A" * 10)                   # AAAAAAAAAA

bool – логикалық тип

is_student = True
is_graduate = False
print(True == 1)    # True
print(False == 0)   # True

Деректер типтерін түрлендіру (Type casting)

# int -> float
a = 5
b = float(a)          # 5.0

# float -> int (бөлшек бөлігі қиылады)
c = int(3.9)          # 3
d = int(-3.9)         # -3

# str -> int (мәтін саннан тұруы керек)
e = int("42")         # 42
f = float("3.14")     # 3.14

# Кез келген мәнді str-ге түрлендіру
g = str(100)          # "100"
h = str(3.14)         # "3.14"
i = str(True)         # "True"

# bool-ке түрлендіру (0, бос жол, бос коллекциялар False, қалғаны True)
print(bool(0))        # False
print(bool(5))        # True
print(bool(""))       # False
print(bool("abc"))    # True
print(bool([]))       # False

Қосымша мысалдар

# Бірнеше айнымалыны бір жолда алмастыру (swapping)
a, b = 5, 10
a, b = b, a   # қазір a=10, b=5

# Мәтіндік жолдардың ұзындығы
s = "Python"
print(len(s))   # 6

# Кіші/үлкен әріпке түрлендіру
print("hello".upper())   # HELLO
print("WORLD".lower())   # world

# None – "ештеңе" мәні
empty = None
print(empty is None)     # True